Türkiye’nin Yutak Alanı Karbon Kredisi Metodolojisi Geliyor mu?

Türkiye’nin Yutak Alanı Karbon Kredisi Metodolojisi Geliyor mu?

Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü (ÇEM) ile İklim Değişikliği Başkanlığı’nın yürüttüğü Ar-Ge çalışmaları, Türkiye’de orman sınırları dışında özel veya tüzel kişilerce oluşturulacak yeni yutak alanlarının hangi kurallarla karbon kredisine dönüşebileceğini araştırmaktadır.

Kredi Üretiminin Kritik Adımları

Bir alanın fiziksel olarak karbon tutması veya yeni bir yutak alanı oluşturulması, tek başına karbon kredisi üretmesi anlamına gelmemektedir. Bir projenin krediye dönüşebilmesi için onaylı bir metodoloji altında ncelendirilmesi, izlenmesi, bağımsız olarak geçerli kılınması/doğrulanması ve kayıt sisteminde ihraç edilmesi gerekir. Bu kapsamda dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:

  • Uygun arazi ve proje sınırı: Alanın mülkiyet/tasarruf durumu ve proje sınırlarının tanımlanması.

  • Onaylı metodoloji: TR KDS kapsamında Başkanlıkça onaylanmış bir metodolojinin bulunması veya geliştirilme sürecinin tamamlanması.

  • Referans senaryo ve özgün katkı: Proje olmasaydı ne olacağının (baseline) ve karbon finansmanı olmadan projenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinin gösterilmesi.

  • Karbon havuzları ve ölçüm: Biyokütle, kök, toprak organik karbonu ve diğer havuzlardan hangilerinin izleneceğinin belirlenmesi.

  • MRV: Ölçme, Raporlama ve Doğrulama planının oluşturulması (örnekleme, veri kalitesi, belirsizlik ve izleme sıklığı).

  • Risk ve bütünlük: Sızıntı, kalıcılık/geri salım, yangın-kuraklık gibi riskler ile çifte sayım önleme kurallarının uygulanması.

  • Bağımsız doğrulama ve kredi ihracı: Doğrulanan ilave tCO₂e giderim miktarının, yürürlükteki sistem şartları sağlandığında krediye dönüştürülmesi.

Hangi Alanlar ve Uygulamalar Gündemde?

ÇEM ve İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yürütülen çalışmalarda öne çıkan alan ve uygulamalar şunlardır:

  • Orman dışı yeni yutak alanları: Orman sınırları dışında yeni ağaçlandırma, bitkilendirme ve yutak alan oluşturma.

  • Karbon ağaçlandırması / yeniden bitkilendirme: Biyokütlede ilave karbon tutumunun değerlendirilmesi ve kredilendirme fizibilitesinin araştırılması.

  • Karbon tarımı: Arazi yönetimi ve toprak/bitki sistemlerinde karbon tutumunu artıran uygulamaların değerlendirilmesi.

  • ATD-KDS: Arazi Tahribatının Dengelenmesi Karar Destek Sistemi ile bozulmuş veya bozulma riski taşıyan alanların belirlenmesi.

  • Ekolojik tür seçimi: ÇEM’in doğal odunsu bitki rehberleri ile saha ve iklim koşullarına uygun tür seçimi için tamamlayıcı verilerin sağlanması.

TR KDS ve Turkuaz Kredi Bağlantısı

7552 sayılı İklim Kanunu’nun 11. maddesi, sera gazı giderimi ve yutak alanların artırılmasına yönelik faaliyetlerden karbon kredisi üreten ulusal bir sistem kurulmasına yasal dayanak sağlamaktadır. Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı bu sistemi Türkiye Karbon Denkleştirme Sistemi (TR KDS) olarak kurgulamakta ve 1 tCO₂e’ye karşılık gelen ulusal kredi birimini Turkuaz Kredi olarak tanımlamaktadır. Sistem mimarisi şu zincirle ilerlemektedir:

  • Metodoloji → Proje dokümanı → TSE değerlendirmesi → Akredite geçerli kılma → Kayıt → İzleme → Bağımsız doğrulama → Kredi ihracı.

Bugün Ne Biliyoruz, Ne Bilmiyoruz?

  • Kesinleşen / Resmî Olarak Doğrulananlar: ÇEM ve İDB’nin orman dışı yeni yutak alanları için Ar-Ge projesi yürüttüğü, ulusal standart oluşturma hedefinin resmî açıklamalarda yer aldığı, İklim Kanunu Madde 11’in yutak alan artırımını kredilendirme kapsamına aldığı ve TR KDS taslağında metodoloji ile bağımsız doğrulama şartının bulunduğu kesinleşmiştir.

  • Henüz Kamuya Açık Nihai Kural Olmayanlar: Nihai yutak metodolojisinin uygulanabilirlik kriterleri, zorunlu karbon havuzları ve tür-spesifik denklemler, örnekleme sıklığı, belirsizlik indirimi ve QA/QC kuralları, sızıntı, kalıcılık/geri salım ve risk rezervi oranları ile karbon hakkı ve proje ömrüne özgü ayrıntılı kurallar henüz netleşmemiştir.

Türkiye’de yeni bir yutak alanının krediye dönüşmesi için yalnızca “ağaç dikilmiş olması” yeterli değildir. Arazi ve tür uygunluğu, onaylı metodoloji, referans senaryo, özgün katkı, ölçülebilir ilave giderim, MRV, risk/bütünlük kuralları ve bağımsız doğrulama zincirinin tamamlanması gerekir. Kamuya açık nihai Türk yutak metodolojisi henüz beklenmektedir.