SECAP ve YİDEP Arasındaki Farklar: Belediyeler İçin İklim Planlamasında İki Temel Kavram

SECAP ve YİDEP, belediyeler ve yerel yönetimler için iklim planlamasında en sık karşılaşılan ancak birbiriyle sürekli karıştırılan iki temel kavramdır. İki planlama yaklaşımı arasındaki hukuki ve operasyonel farkı net bir şekilde ortaya koymak, yerel yönetimlerin kaynaklarını verimli kullanması ve çalışmaları mükerrerliğe düşmeden tek seferde doğru şekilde kurgulaması açısından kritik önem taşımaktadır.

1. SECAP (Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı) Nedir?

SECAP (Sustainable Energy and Climate Action Plan – Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı), Avrupa Birliği’nin Belediye Başkanları Sözleşmesi (Covenant of Mayors) girişimi kapsamında, sözleşmeye gönüllü olarak katılan belediyelerin hazırladığı uluslararası nitelikte bir iklim yol haritasıdır.

• Hedef ve Taahhütler: Sözleşmeye imza atan belediyeler, 2030 yılına kadar en az %55 sera gazı emisyon azaltımı sağlamayı ve 2050 yılı itibarıyla iklim nötrlüğüne ulaşmayı taahhüt eder.

• Teslim Süresi: İmzacı belediyelerin, sözleşmeye resmî katılım tarihinden itibaren 2 yıl içinde SECAP dokümanını hazırlayarak sunması gerekmektedir.

• SECAP’ın Üç Temel Bileşeni:

  1. Temel Emisyon Envanteri (BEI – Baseline Emission Inventory): Şehrin baz yıl itibarıyla kentsel sera gazı emisyon envanterinin çıkarılması.

  2. Risk ve Kırılganlık Değerlendirmesi (RVA – Risk and Vulnerability Assessment): Şehrin karşı karşıya olduğu fiziksel iklim risklerinin ve sektörel/mekânsal kırılganlıkların analiz edilmesi.

  3. Azaltım ve Uyum Eylemleri: Hem emisyonları azaltmaya (mitigation) hem de iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamaya (adaptation) yönelik somut eylem planlarının, bütçe ve takvimleriyle birlikte tanımlanması.

2. YİDEP (Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı) Nedir?

YİDEP (Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı), 7552 sayılı İklim Kanunu ile Türk mevzuatına giren, ulusal ölçekte ve zorunlu nitelikte bir yasal yükümlülüktür. Gönüllü bir girişim olan SECAP’tan farklı olarak Türkiye’deki tüm illeri kapsayan bağlayıcı bir takvime ve kurumsal yapıya sahiptir:

• Kapsam ve Zorunluluk: 7552 sayılı İklim Kanunu uyarınca tüm illerde hazırlanması ve uygulanması yasal bir zorunluluktur.

• Kritik Yasal Takvim:

  • 31 Aralık 2026: Tüm illerde İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurullarının kurulması için son tarih.

  • 31 Aralık 2027: İlk YİDEP (Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı) dokümanlarının tamamlanması için son tarih.

3. SECAP ve YİDEP Karşılaştırma Tablosu

İki planlama mekanizması yan yana getirildiğinde hukuki statüleri arasındaki ayrım ve teknik içerikleri arasındaki ortaklık netleşmektedir:

Kriter	SECAP (Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı)	YİDEP (Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı)
Hukuki Nitelik	Gönüllü (Uluslararası taahhüt)	Zorunlu (Ulusal yasal yükümlülük)
Dayanak / Çerçeve	AB Belediye Başkanları Sözleşmesi (Covenant of Mayors)	7552 sayılı İklim Kanunu
Uygulama Kapsamı	Sözleşmeye gönüllü olarak taraf olan imzacı belediyeler	Türkiye genelindeki tüm iller ve ilgili yerel paydaşlar
Temel Hedefler	2030’a kadar en az %55 emisyon azaltımı ve 2050 iklim nötrlüğü	Ulusal iklim hedefleri doğrultusunda yerel azaltım ve uyum
Kritik Takvim	Sözleşmeye katılım tarihinden itibaren 2 yıl içinde sunulur	Koordinasyon Kurulları: 31.12.2026 | İlk YİDEP: 31.12.2027
Teknik Omurga	Temel Emisyon Envanteri (BEI) + Risk/Kırılganlık (RVA) + Azaltım ve Uyum Eylemleri	Sera Gazı Envanteri + İklim Risk Değerlendirmesi + Azaltım ve Uyum Eylemleri

4. Ortak Teknik Omurga: Tek Çalışma ile İki Yükümlülüğü Karşılamak

Yerel yönetimler açısından en önemli operasyonel avantaj, hem SECAP’ın hem de YİDEP’in aynı teknik omurgayı paylaşmasıdır:

1. Sera Gazı Envanteri

2. İklim Risk ve Kırılganlık Değerlendirmesi

3. Azaltım ve Uyum Eylemleri

Bu ortak mimari sayesinde, halihazırda geçerli bir SECAP hazırlamış olan bir belediye, YİDEP için gereken teknik veri ve analiz altyapısının büyük kısmına zaten sahiptir. Aynı durum tersi için de geçerlidir: YİDEP çalışmalarını yürüten bir yerel yönetim, bu veri tabanını Covenant of Mayors formatına uyarlayarak uluslararası SECAP taahhüdünü de yerine getirebilir.

Süreç baştan doğru kurgulandığında; veri toplama sınırları, sektör kırılımları ve risk analizleri her iki standardın metodolojik gerekliliklerini kapsayacak şekilde entegre edilir. Böylece tek bir envanter, risk ve eylem çalışması hem ulusal zorunluluk olan YİDEP’i hem de uluslararası prestij ve yeşil finansman kapısı olan SECAP’ı aynı anda besler.

5. Nötr Karbon Değerlendirmesi ve Çözüm Ortaklığı

Yerel yönetimlerin iklim planlamasında mükerrer iş yükü ve bütçe kaybı yaşamaması için sürecin başında entegre bir metodoloji belirlenmesi şarttır. İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurullarının paydaşları arasında yalnızca belediyeler değil; il özel idareleri, organize sanayi bölgeleri, sanayi ve ticaret odaları ile ildeki büyük ölçekli tesisler de yer almaktadır.

Nötr Karbon olarak; belediyeler, il özel idareleri, sanayi ve ticaret odaları ile büyük sanayi tesisleri için:

• Kentsel ve kurumsal sera gazı envanterinin hesaplanması,

• İklim risk ve kırılganlık değerlendirmesinin (RVA) yapılması,

• Ölçülebilir ve finansmana uygun azaltım ve uyum eylem planlarının hazırlanması

süreçlerinde — hem gönüllü SECAP hem de zorunlu YİDEP tarafında — uçtan uca teknik danışmanlık ve çözüm ortaklığı sunuyoruz.