AB ETS Kapsamlı Reform Teklifi Yayımlandı: Karbon Piyasası 2040 Hedefine Göre Yeniden Kuruluyor

AB ETS Kapsamlı Reform Teklifi Yayımlandı: Karbon Piyasası 2040 Hedefine Göre Yeniden Kuruluyor

Avrupa Komisyonu, 17 Temmuz 2026 tarihinde AB Emisyon Ticaret Sistemi’ni (EU ETS) 2040 iklim hedefi ve sanayi rekabetçiliği doğrultusunda yeniden düzenleyen kapsamlı reform teklifini yayımladı. Teklif, Elektrifikasyon Eylem Planı ile birlikte açıklanmış olup yalnızca karbon piyasasını değil; sanayi finansmanı, ücretsiz tahsisatlar, CBAM, atık yakma, havacılık, denizcilik ve kalıcı karbon giderimlerini doğrudan etkilemektedir.

Teklifin Statüsü ve Önemli Uyarı

Bu metin bir Komisyon teklifi olup yürürlüğe girmiş nihai bir mevzuat değildir. Avrupa Parlamentosu ve Konsey ile müzakere sürecine girecek olan taslakta yasalaşana kadar rakamlar ve tarihler değişebilir. Açıklanan sayısal veriler Komisyon açıklamaları ve bağımsız kaynaklar tarafından raporlanmış olup, nihai metin AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanana kadar planlama amaçlı kullanılmalıdır.

Teklifin Ana Başlıkları

  • Emisyon tavanı daha yavaş düşecek: Yıllık azaltım oranı 2031’den itibaren mevcut yüzde 4,3’ten yaklaşık yüzde 3,7’ye, 2036’dan itibaren ise yüzde 1,7’ye çekilmektedir. Bu düzenleme ile sistemin 2030’ların ötesine uzatılması ve 2040’ta net emisyonların yüzde 90 azaltılması hedeflenmektedir.

  • CBAM sektörlerinde ücretsiz tahsisat uzatılıyor: Demir-çelik ve çimento gibi sektörlerde ücretsiz tahsisatların kademeli kaldırılması 2034 yılı yerine daha ileri bir tarihe ötelenmektedir. Bu durum, CBAM’in tam uygulamasının fiilen ertelenmesi anlamına gelmektedir.

  • Ücretsiz tahsisatta koşulluluk dönemi: Genel kural gereği firmalar, onaylanmış bir dekarbonizasyon planı sunduklarında ücretsiz tahsisatın yüzde 80’ini önden alabilecek; kalan yüzde 20 ise yatırım fiilen gerçekleştirildikten sonra verilecektir. En verimli ilk yüzde 10’luk dilimde yer alan tesisler bu yatırım koşulundan muaf tutulacaktır.

  • Yeni Sanayi Dekarbonizasyon Bankası: ETS açık artırma gelirleri bu banka aracılığıyla sanayinin dekarbonizasyonuna yönlendirilecektir. İlk aşama olan ETS Yatırım Hızlandırıcı devreye alınırken, ayrı bir benchmark teklifiyle 2026–2030 döneminde sanayiye 6 milyar euro değerinde ilave ücretsiz tahsisat öngörülmektedir.

  • Atık yakma sistemi kapsama alınıyor: Belediye atık yakma emisyonları 2031–2034 yılları arasında kademeli olarak ETS kapsamına dahil edilecektir. Ulusal karbon vergisine sahip olan veya AB geri dönüşüm hedeflerini tutturan ülkeler bu süreci 2035’e kadar erteleyebilecektir.

  • Kalıcı karbon giderimleri entegre ediliyor: Kalıcı giderimler sisteme dahil edilerek en zor azaltılan sektörlere esneklik sağlanacak ve bu teknolojilerin ölçeklenmesi desteklenecektir.

  • Uluslararası krediler dolaylı rol üstlenecek: 2036’dan itibaren iklim hedefine yüzde 2’ye kadar yüksek nitelikli uluslararası kredi sayılabilecektir; ancak operatörler bu kredileri doğrudan ETS içinde teslim edemeyecek olup, bu rol kurumsal düzenlemeler üzerinden ve sıkı kalite güvenceleriyle dolaylı olacaktır.

  • Havacılık ve denizcilik kuralları güçlendiriliyor: Mevcut kurallar pekiştirilmekte olup, havacılık sektöründe ücretsiz tahsisatlar 2026 yılı itibarıyla zaten kaldırılmış durumdadır.

Konunun Türkiye Açısından Önemi

Türkiye’nin ihracatı açısından en kritik başlık, CBAM ücretsiz tahsisat takvimidir. AB içi üreticilere tanınan ücretsiz tahsisat süresinin uzaması, CBAM yükümlülüğünün de aynı oranda gecikmeli devreye girmesi demektir; çünkü CBAM, AB üreticisine verilen ücretsiz tahsisat azaldıkça baskısı artan bir mekanizmadır. Bu durum Türk ihracatçısına kısa vadede bir nefes alanı sağlasa da stratejik yönü değiştirmemekte, yalnızca zamanlamayı ve eğimi esnetmektedir. Nihai yükümlülük ertelense bile veri ve süreç hazırlık penceresi kapanmamaktadır.

İkinci kritik başlık ise karbon giderimleri ve uluslararası kredilerdir. Kalıcı giderimlerin ETS’e entegrasyonu ve 2036 sonrası sınırlı uluslararası kredi rolü, Türkiye’de geliştirilen karbon projelerinin AB pazarındaki konumu açısından yakından izlenmelidir. Ancak şu aşamada doğrudan bir kullanım kapısı bulunmadığından bu unsurlar bir referans çerçevesi olarak takip edilmelidir.

Nötr Karbon Değerlendirmesi

”CBAM ertelendi, rahatladık.” Bu cümleyi bu hafta çok duyacağız. Ama teklifin detayı tam tersini söylüyor. Bu teklif CBAM’i ortadan kaldırmamakta, aksine uzun vadeli mimarisini netleştirmektedir. Ücretsiz tahsisatın uzatılması ilk bakışta bir gevşeme gibi okunabilse de, dekarbonizasyon planı sunulmadan tahsisat verilmeyeceğini öngören koşulluluk şartı tam tersi bir sinyal vermektedir: AB, karbon maliyetini kaldırmıyor; yatırım yapana erteliyor.

Nötr Karbon’un müşterilerine mesajı nettir: CBAM takviminin ötelenmesi, veri hazırlığını erteleme gerekçesi olamaz. Ücretsiz tahsisat azaldıkça CBAM yükümlülüğü artacaktır; doğrulanabilir emisyon verisi altyapısını bugünden kuran firmalar, takvim nasıl şekillenirse şekillensin avantajlı olacaktır. CBAM kapsamındaki müşterilerimiz, ücretsiz tahsisat takvimi değişikliklerinin etkilerini nihai metin çıktığında güncelleyeceğimiz bilgi notları ile takip edebilirler.