CBAM De Minimis Muafiyeti ve 50 Tonluk Tek Kütle Bazlı Eşik: Bilgilendirme Notu

Avrupa Komisyonu, 30 Eylül 2026 tarihinde CBAM kapsamındaki 50 tonluk de minimis eşiğine ilişkin resmî değerlendirmesini yayımlamıştır. Yapılan hesaplamalar neticesinde sistemin işleyişi ve güncel hukuki çerçeve netlik kazanmıştır.

1. De Minimis Nedir ve 50 Tonluk Eşik Nasıl Çalışır?

• Tanım: “De minimis”, belirli bir eşiğin altında kalan küçük ölçekli işlemlerin mevzuat yükümlülüğünden istisna tutulmasını ifade eden hukuki bir kavramdır. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM / SKDM) kapsamında de minimis muafiyeti, AB’ye sınırlı miktarda CBAM malı ithal eden ithalatçıları belirli yükümlülüklerden muaf tutan kuraldır.

• Sistem Yapısı: Yeni sistem değer (Euro) değil, net kütle esaslıdır ve “single mass-based threshold (tek kütle bazlı eşik)” olarak tanımlanmaktadır. Eşiğin altında kalan ithalatçı; yetkili CBAM beyancısı olma, yıllık CBAM beyanı sunma ve CBAM sertifikası teslim etme yükümlülüklerinden muaftır.

• Komisyon Değerlendirmesi: 1 Nisan 2025 – 31 Mart 2026 dönemi verilerine göre 50 tonluk eşik kapsamında muaf kalan gömülü emisyon payı %0,87 olarak hesaplanmıştır. Bu oran %1’lik yasal üst sınırın altında kaldığı için yürürlükteki 50 tonluk tek kütle bazlı eşik değişmeden devam etmektedir.

2. Yasal Dayanak ve Uygulama Esasları

• Temel Düzenleme: Regulation (EU) 2023/956 sayılı CBAM Tüzüğü, özellikle Madde 2a ve Ek VII hükümleriyle düzenlenmiştir. De minimis sistemini getiren değişiklik ise 17 Ekim 2025’te yayımlanan ve 20 Ekim 2025’te yürürlüğe giren Regulation (EU) 2025/2083 ile sağlanmıştır.

• Hesaplama Birimi: Eşik değeri 50 ton net kütle olup, AB’deki ithalatçı bazında hesaplanır. Türk üretici veya ihracatçısının tek başına gönderdiği miktar belirleyici değildir.

• Kapsam ve Sektörler: Demir-çelik, alüminyum, gübre ve çimento sektörlerindeki ilgili CBAM mallarının net kütlesi ithalatçı ve takvim yılı (1 Ocak – 31 Aralık) bazında kümülatif olarak toplanır. Elektrik ve hidrojen ise de minimis muafiyetinden yararlanmaz; miktardan bağımsız olarak CBAM kapsamındadır.

3. Eşik Aşılırsa Ne Olur?

• Tüm Yıl Kapsama Girer: Eşik aşıldığında, yalnızca 50 tonun üzerindeki kısım değil, ilgili takvim yılında ithal edilen kapsamdaki tüm malların gömülü emisyonları için CBAM yükümlülükleri uygulanır.

• Yetkilendirme ve Yaptırımlar: Eşiği aşan veya aşacağını öngören ithalatçının yetkili CBAM beyancısı statüsünü sağlaması gerekir. Yetkili statü olmaksızın eşiğin aşılması hâlinde Madde 26(2a) kapsamında ceza uygulanabilir; aşım %10’u geçmiyorsa yetkili makam cezayı azaltabilir.

• Dolanma (Circumvention): Eşiğin altında kalmak amacıyla ithalatların yapay biçimde bölünmesi veya gerçek olmayan düzenlemeler kurulması Madde 27 kapsamında dolanma olarak ele alınır.

4. Kritik Tarihler ve Takvim

(Not: Komisyon teklifinde mamul ürünlere kapsam genişlemesi için 1 Ocak 2028 hedef tarihi önerilmiş olsa da, bu husus henüz yasalaşmamış olup olağan yasama sürecinde devam etmektedir).

5. Sahada Sık Karşılaşılan Yanılgılar ve Nötr Karbon Değerlendirmesi

• Yanılgı: “Müşterime yılda 50 tondan az gönderiyorum; CBAM kapsamında değilim.”

  • Doğrusu: Eşik, AB’deki ithalatçının aynı yıl içindeki tüm tedarikçilerinden yaptığı toplam ithalata göre belirlenir. İhracatçının tek başına sevkiyatı küçük olsa bile ithalatçı toplamda 50 tonu aşabilir.

• Yanılgı: “CBAM yıllık beyanını Türk ihracatçı verir.”

  • Doğrusu: Yıllık beyan ve sertifika teslim yükümlülüğü AB’deki yetkili CBAM beyancısına aittir. Ancak gerçek emisyon kullanılacaksa üçüncü ülke üreticisinin doğrulanmış emisyon verisini sağlaması gerekir.

De minimis muafiyeti AB tarafında küçük ithalatçıların idari yükünü azaltmak üzere tasarlanmıştır. Türk ihracatçı açısından doğrudan bir “ihracatçı muafiyeti” değildir. Bu nedenle “ben müşterime 50 tondan az gönderiyorum” yaklaşımıyla CBAM veri hazırlığını ertelemek büyük risk taşır. Pratik yaklaşım, AB’deki alıcının CBAM statüsünü ve eşik aşma beklentisini yazılı olarak teyit etmek; tesis bazlı emisyon veri zincirini, kanıt dosyasını ve doğrulama hazırlığını 30 Eylül 2027’deki ilk yıllık beyan/teslim takviminden önce tamamlamaktır.