Aynı Ağaç Kongo’da Kredi Üretir, Türkiye’de Üretmez: Mevcut Ormanlar Neden Karbon Kredisi Üretmiyor?

Aynı Ağaç Kongo’da Kredi Üretir, Türkiye’de Üretmez: Mevcut Ormanlar Neden Karbon Kredisi Üretmiyor?

Aynı ağaç Kongo’da karbon kredisi üretirken Türkiye’de (bugünkü haliyle) neden üretmemektedir? Geçtiğimiz hafta Ankara’da düzenlenen KARBONET Çalıştayı’nda (karbon yutak alanı proje esasları) öne çıkan en önemli tartışmalardan biri bu konudur. Dünyada mevcut ormanlar kredi üretirken (örneğin Kenya’daki Kasigau Corridor veya Kongo Cumhuriyeti’ndeki Sangha-Likouala gibi REDD+ programlarında ormansızlaşmanın önlenmesiyle gelir sağlanmaktadır), Türkiye’de mevcut ormanlar bu mantıkla kredi üretmemektedir. Bu durumun üç temel sebebi bulunmaktadır:

Türkiye’de Mevcut Ormanların Kredi Üretmeme Sebepleri

  1. Finansman (Additionality): REDD+ projelerinin uygulandığı ülkelerde koruma çalışmaları finansmandan yoksun yürütülür ve karbon geliri korumayı mümkün kılar. Türkiye’de ise mevcut ormanların korunması büyük ölçüde kamu bütçesiyle yürütülmekte ve orman alanı artmaktadır. Bu durum, “karbon parası olmasa bu orman yok olurdu” argümanını zayıflatmaktadır. Bir projenin karbon kredisi üretebilmesi için karbon finansmanı olmadan gerçekleşmeyeceğinin (ek fayda – additionality) kanıtlanması gerekir.

  2. Hukuki Uygunluk: Mevcut uygulamalarda mülkiyeti orman olan alanlar denkleştirmeye uygun sayılmamaktadır. Proje alanının hazine arazisi olması ve 1990 öncesi orman örtüsü taşımadığının kanıtlanması gerekmektedir. Mevcut doğal ormanlar, mevzuat gereği denkleştirme (afforestation/reforestation) kapsamında kredilendirilmemektedir.

  3. Çifte Sayım Riski: Mevcut ormanların tuttuğu karbon, ulusal sera gazı envanterinde zaten sayılmaktadır. Örneğin 2022 verilerine göre bu miktar ~44,75 milyon ton $CO_2$ (LUCUF – ormanlar) olup ülke emisyonlarının yaklaşık %8’ine denk gelmektedir. Aynı azaltımın hem ulusal hedeflerde hem de karbon kredisi olarak sayılması çifte sayım riskine yol açar ve uluslararası kurallarla uyumlu değildir.

Sonuç ve Nötr Karbon Perspektifi

Mevcut ormanların kredi üretmemesi bir “eksiklik” değil, koruma kapasitemizin bir sonucudur. Mevcut doğal sermayeyi değerlendirmenin yolu krediyi zorlamak değil; korumayı ve iyileştirmeyi yeşil finansmana bağlamaktır. Yeni Yeşil Taksonomi, *”yutak alanların korunması, artırılması ve iyileştirilmesi”*ni yeşil faaliyet sayarak tam bu kapıyı aralamaktadır.

  • Nötr Karbon (Net Zero) Bağlamı: Nötr karbon; insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının karbon yutakları tarafından dengelenmesi, yani net emisyonların sıfıra indirilmesidir. Mevcut ormanlar bu hedefe ulaşmada kritik rol oynamaktadır; ancak bu katkı ulusal envanterde zaten yer aldığı için aynı azaltım karbon kredisi olarak satılamaz.

Doğru soru “kaç ağaç diktik?” değil — “sahip olduğumuz yutakları nasıl değerli kılacağız?” sorusudur.