GHG Protocol’ün Yeni Land Sector and Removals Standardı

GHG Protocol’ün yeni Land Sector and Removals Standardı tarım ve arazi sektörü için ne değiştiriyor?

Sera gazı muhasebesinde uzun süredir eksik kalan alanlardan biri; arazi kullanımı, tarımsal üretim ve CO₂ giderimleriydi.

GHG Protocol, 30 Ocak 2026’da yayımladığı Land Sector and Removals (LSR) Standardı ile bu başlık için ilk küresel çerçeveyi ortaya koydu. Standart 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek.

Peki standart neyi kapsıyor?

LSR Standardı; şirketlerin sahip olduğu veya kontrol ettiği arazilerden kaynaklanan emisyonları, tarımsal üretimi, arazi kullanım değişikliğini, biyojenik ürünleri ve doğal/teknolojik CO₂ giderimlerini kapsıyor.

Corporate Standard ve Scope 3 Standard’ı tamamlayıcı bir yapı sunuyor.

Öne çıkan iki yeni raporlama başlığı var: → Scope 1 ve Scope 3 için arazi kullanımının hektar bazında raporlanması → Gıda veya yem üretimini başka arazilere kaydıran yüksek riskli faaliyetlerde arazi karbon sızıntısının ayrıca değerlendirilmesi

Orman faaliyetleri ise bu versiyonda bilinçli olarak kapsam dışında bırakıldı. Bunun nedeni, orman karbon muhasebesi konusunda henüz tam bir bilimsel görüş birliği oluşmaması. Bu başlık için ayrı bir görüş alma süreci ve sonraki versiyonlarda entegrasyon bekleniyor.

Bağlayıcılık tarafında da önemli bir ayrım var.

LSR Standardı şu aşamada ESRS/CSRD veya IFRS S2/ISSB kapsamında raporlama yapan şirketler için otomatik olarak zorunlu değil. Ancak SBTi kapsamında bilimsel temelli hedef belirleyen şirketler için arazi sektörü emisyonlarının hesaba katılması artık pratikte çok daha kritik hale geliyor.

Uygulama detaylarını içerecek Land Sector and Removals Guidance dokümanının ise 2026’nın ikinci çeyreğinde yayımlanması bekleniyor.

Şirketler açısından pratik sonuç şu:

Tarım, gıda, ambalaj veya değer zincirinde arazi temelli faaliyetleri olan şirketlerin veri toplama süreçlerini şimdiden gözden geçirmesi gerekiyor.

Çünkü yeni standart daha yüksek veri kalitesi, tedarikçi düzeyinde izlenebilirlik ve mekânsal veri ihtiyacını gündeme getiriyor.

CO₂ giderimleri tarafında da önemli bir nokta var:

Toprakta veya biyokütlede depolanan karbon kalıcı kabul edilmiyor. İzleme sürdürülemezse, daha önce raporlanan giderimlerin yeniden emisyon olarak değerlendirilmesi gerekebilir.

Bu da özellikle regeneratif tarım, arazi restorasyonu ve doğa temelli çözümler üzerine çalışan şirketler için yeni bir yönetişim ve risk takibi sorumluluğu anlamına geliyor.

Karbon muhasebesi artık sadece “ne kadar emisyon var?” sorusuyla sınırlı değil.

Arazi, tedarik zinciri ve karbon giderimleri de aynı disiplinle yönetilmek zorunda.

LAND SECTOR AND REMOVALS STANDARD (VERSİON 1.0) ÖZETİ

1) Amaç ve genel çerçeve Land Sector and Removals (LSR) Standardı, şirketlerin arazi sektörü kaynaklı sera gazı emisyonlarını ve CO₂ giderimlerini ölçmesi, muhasebeleştirmesi ve raporlaması için gereklilikler ve rehberlik sağlayan, GHG Protocol tarafından yayımlanmış ilk küresel standarttır. Standart, 30 Ocak 2026 tarihinde resmi olarak yayımlanmış olup 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Beş yıllık bir geliştirme sürecinde 300’den fazla dış değerlendirici ile geniş paydaş katılımı, kamuya açık görüş süreci ve pilot testler yoluyla hazırlanmıştır; bu süreçte 4.000’den fazla bireysel yorum alınmıştır. Standart toplam 133 sayfa olup dört ana bölüm ve 20 alt bölümden oluşmakta, 32 muhasebe ve raporlama gerekliliği içermektedir (her gereklilik her şirket için geçerli olmayabilir). Küresel ölçekte tarım ve arazi kullanımı (AFOLU) sektörü, insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte birini oluşturmaktadır; LSR Standardı bu alanda kurumsal raporlama için daha önce var olmayan ortak bir metodoloji boşluğunu doldurmayı amaçlamaktadır.

2) Kapsam 2.1 Kapsanan faaliyetler Standart aşağıdaki faaliyetleri kapsar: • Tarımsal üretim ve arazi kullanımı • Arazi kullanımı değişikliği, arazi yönetimi ve biyojenik ürünler (bioenerji yanması dahil yaşam döngüsü emisyonları) • Şirketlerin sahip olduğu veya kontrol ettiği arazilerden kaynaklanan emisyonlar ve giderimler • Arazi kullanımı (şirketin tedarik ettiği tarımsal ürünler için gereken arazi) ve arazi karbon sızıntısı (land carbon leakage) – yüksek sızıntı riski taşıyan faaliyetlerin gıda/yem üretimini şirketin değer zinciri dışındaki arazilere kaydırması durumunda raporlanması zorunludur • CO₂ giderim faaliyetleri ve teknolojileri (ör. doğrudan hava yakalama, jeolojik depolama dahil fosil karbon yakalama) • Yakalanan CO₂’nin taşınması, işlenmesi ve depolanmasına ilişkin yaşam döngüsü emisyonları

2.2 Hariç tutulan faaliyetler • Orman faaliyetleri ve orman ürün değer zincirleri • Üretken olmayan arazi kullanımları Orman karbon muhasebesi, bilimsel literatürde ve Danışma Komitesi içinde tam bir görüş birliği sağlanamadığı için bu ilk versiyona dahil edilmemiştir; GHG Protocol, standardın yayımlanmasında gecikme yaşanmaması amacıyla bu konuyu ayrı bir süreçte ele almaya karar vermiştir. Kurum, orman karbon muhasebesinin standarda gelecekte nasıl entegre edilebileceğine dair paydaş görüşü toplamak üzere ayrı bir Bilgi Talebi (Request for Information) süreci başlatmayı planlamaktadır. Bu nedenle orman faaliyetlerinin kapsam dışı tutulması kalıcı bir karar değil, standardın gelecekteki bir versiyonunda güncellenmesi beklenen geçici bir durumdur.

3) Uygulama kapsamı ve kullanıcılar • Arazi sektöründe doğrudan faaliyetleri bulunan veya değer zincirinde arazi temelli faaliyetler (tarımsal ürün tedariki, alımı, satışı vb.) olan şirketler için tasarlanmıştır • Her büyüklükte şirket tarafından uygulanabilir; “önemli” arazi sektörü faaliyeti tanımı her şirketin kendi değerlendirmesine bırakılmıştır • Kurumsal GHG envanterlerinin yıllık hazırlanması için kullanılır • CO₂ giderimlerini raporlamayı tercih eden, arazi sektörüyle doğrudan ilgisi olmayan şirketler (ör. teknolojik giderim yatırımı yapanlar) için de geçerlidir

4) Diğer GHG Protocol standartlarıyla ve raporlama çerçeveleriyle ilişkisi • Corporate Standard ile birlikte Scope 1 ve Scope 2 emisyon muhasebesini tamamlar; LSR Standardı bu standardın bir eki (supplement) niteliğindedir • Scope 3 Standard ile değer zinciri emisyonlarının muhasebesini destekler • Kurumsal sera gazı muhasebe çerçevesinin (GHG Protocol Corporate Suite) tamamlayıcı bir parçasıdır • Şu an itibarıyla Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (ESRS/CSRD) ve IFRS Sürdürülebilirlik Açıklama Standartları (IFRS S2 / ISSB), LSR Standardına doğrudan atıfta bulunmamaktadır; bu çerçeveler halen Corporate Standard’ın 2004 versiyonunu referans almaktadır. Bu nedenle LSR Standardının uygulanması, ESRS veya IFRS S2 kapsamında raporlama yapan şirketler için şu an için otomatik bir zorunluluk değildir; ilgili standart belirleyici kurumların (EFRAG, ISSB) bu çerçeveyi kendi standartlarına entegre etmesi için ayrı bir resmi adım atması gerekecektir • Science Based Targets initiative (SBTi), bilimsel temelli hedef belirleyen şirketlerden arazi sektörü emisyonlarını hedef kapsamına dahil etmelerini halihazırda şart koşmaktadır (Forest, Land and Agriculture – FLAG hedefleri)

5) Metodolojik yaklaşım 5.1 Muhasebe yaklaşımı Standart, arazi sektörü faaliyetlerinin kurumsal GHG envanterine dahil edilmesi için gereklilikler ve yöntemler sağlar. Muhasebe çerçevesi üç temel unsur üzerine kuruludur: (i) envanter sınırı – şirketin operasyonları, arazisi, diğer varlıkları ve değer zinciriyle ilişkili hangi emisyon kaynaklarının, karbon giderimlerinin ve karbon havuzlarının envantere dahil edileceğinin belirlenmesi; (ii) mekânsal sınırlar – Scope 1 veya Scope 3 emisyonları, giderimleri veya diğer metrikler ölçülürken hangi arazilerin dahil edileceğinin belirlenmesi; (iii) izlenebilirlik düzeyi. Şirketlerin emisyon ve giderimleri tutarlı ve şeffaf şekilde izleyebilmesini hedefler.

5.2 Temel metodolojik konular Standartta öne çıkan teknik alanlar: • İzlenebilirlik (traceability) – mekânsal sınırların hangi düzeyde belirleneceği (kaynak bölge, arazi yönetim birimi veya hasat alanı); granüler sınırların kullanılabilmesi için kabul görmüş gözetim zinciri (chain-of-custody) modelleri ve/veya sertifikasyon programları aracılığıyla fiziksel izlenebilirlik gerekmektedir • Arazi kullanım değişikliği emisyonlarının ölçümü; doğrudan arazi kullanım değişikliği en yüksek titizlikte izlenebilirlik gerektirmektedir • Biyojenik karbon ve karbon havuzları • CO₂ giderim muhasebesi – giderimlerin raporlanması opsiyoneldir, ancak raporlamayı tercih eden şirketlerin karbon stoku artışlarının yıllık veya yıllıklandırılmış ölçümüne dayalı raporlama yapması, giderim güzergahı boyunca tam izlenebilirlik sağlaması, çifte sayımı önlemek için aynı Scope 3 tahsis yöntemlerini kullanması ve kalıcılık ilkesi gereği depolanan karbonun izlenmesi ve olası kayıpların raporlanması gerekmektedir • Arazi tabanlı giderimlerde, izleme sürdürülemezse daha önce raporlanmış giderimlerin emisyona dönüştüğü varsayılarak raporlanması gerekir; toprak veya biyokütlede depolanan karbon kalıcı kabul edilmez • Şirketler hem Scope 1 hem de Scope 3 için arazi kullanımını hektar cinsinden raporlamakla yükümlüdür

6) Hesaplama ve raporlama kategorileri Standart aşağıdaki ana muhasebe alanlarını kapsar: • Arazi kullanımı ve arazi yönetimi emisyonları • Tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan emisyonlar • Biyojenik ürünlerin kullanım ve yaşam sonu emisyonları • Arazi kullanımı (sourced arazi) ve arazi karbon sızıntısı • CO₂ giderimleri (doğal ve teknolojik) • CO₂ yakalama ve jeolojik depolama faaliyetleri

7) Sistem sınırları (Boundaries) 7.1 Organizasyonel ve faaliyet sınırları Standart, şirketlerin: • Operasyonlarında veya değer zincirlerinde gerçekleşen arazi sektörü faaliyetlerini kapsamasını gerektirir • Sahip olunan veya kontrol edilen arazilerden kaynaklanan emisyonları dahil etmesini öngörür

7.2 Değer zinciri kapsamı Standart, tarımsal ürünlerin üretimi, satın alınması ve satışı ile ilişkili emisyonları kapsar; ayrıca şirketin değer zinciri dışında gerçekleşen ancak şirketin küresel arazi baskısına katkısından kaynaklanan arazi kullanımı ve arazi karbon sızıntısı etkilerinin de raporlanmasını gerektirir.

8) Raporlama amacı ve çıktılar Standart, şirketlerin: • Arazi sektörü emisyonlarını ve giderimlerini ölçmesini • İlerlemeyi izleyebilmesini • İklim hedeflerine yönelik raporlama yapabilmesini sağlamak üzere tasarlanmıştır Standart gönüllü bir çerçevedir; doğrudan bir yasal zorunluluk getirmemektedir.

9) Tamamlayıcı Rehber Doküman (Land Sector and Removals Guidance) Standardın yanı sıra, uygulamayı desteklemek üzere hesaplama örnekleri, vaka çalışmaları ve daha ayrıntılı uygulama yönergeleri içerecek ayrı bir “Land Sector and Removals Guidance” dokümanı hazırlanmaktadır. Bu rehberin 2026 yılının ikinci çeyreğinde (Q2 2026) yayımlanması beklenmektedir. Standart ile rehber arasında bir yayım zaman farkı bulunmaktadır.

10) Geliştirme süreci Standart, GHG Protocol’ün resmi açıklamasına göre yaklaşık beş yıllık bir süreçte geniş paydaş katılımı, kamuya açık görüş süreci ve pilot testlerle (yaklaşık 100 şirketin katıldığı bir pilot test aşaması dahil) geliştirilmiştir. 2022 yılında 400 sayfayı aşan bir taslak (Bölüm 1 ve Bölüm 2) kamuya açık görüşe sunulmuş, sonrasında yönetişim değişiklikleri ve görüş süreçleri nedeniyle nihai yayım gecikmiştir.

ISO 14064-1 VE LSR HAKKINDA BİLGİ NOTU ISO 14064-1 bir ISO standardı olup yalnızca ISO teknik komiteleri tarafından revize edilir; GHG Protocol Land Sector and Removals Standard (LSR) ise ayrı bir kurumsal muhasebe standardıdır ve ISO 14064-1 üzerinde normatif değişiklik yapma yetkisi bulunmaz. Bu nedenle LSR, ISO 14064-1’i revize etmez, gerekliliklerini değiştirmez veya yeni zorunluluklar eklemez. LSR, ISO 14064-1’in yerine geçmeyen, ancak özellikle arazi sektörü emisyonları ve CO₂ giderimleri için daha detaylı metodoloji sağlayan tamamlayıcı bir çerçevedir ve ISO kapsamında hazırlanan envanterlerde teknik referans olarak kullanılabilir. ISO 14064-1 genel envanter prensiplerini tanımlarken LSR daha spesifik hesaplama alanlarına odaklanır. Uygulamada LSR kullanımı ISO uygunluk için zorunlu değildir ve ISO uyumunu otomatik olarak değiştirmez. Sonuç olarak LSR tamamlayıcı metodolojik bir standart, ISO 14064-1 ise bağımsız normatif bir standart olmaya devam eder ve LSR’nin yayımlanması ISO 14064-1’de doğrudan bir değişiklik yaratmaz. Aynı durum ESRS ve IFRS S2 için de geçerlidir: Bu çerçeveler şu an LSR Standardına doğrudan atıfta bulunmamaktadır; bu nedenle ESRS/CSRD veya IFRS S2 kapsamında raporlama yapan şirketler için LSR Standardının uygulanması otomatik bir zorunluluk değildir.